Wat de nieuwe basisbekwaamheden betekenen voor wie nu afstudeert
Vorige week kondigde minister Demir aan wat elke startende leraar voortaan moet kennen en kunnen. Mooi op papier. Maar hoe ziet zoiets eruit als je net afgestudeerd bent en in september voor je eigen klas staat? We vroegen het aan Lotte en Janne, twee kersverse leerkrachten van de lerarenopleiding van Thomas More. De een ging kennisrijk aan de slag met kleuters. De ander paste op stage toe wat ze in de opleiding leerde over effectieve didactiek en klasmanagement.
Een vijfentwintigtal vaardigheden die elke beginnende leraar vanaf dag één moet beheersen, zo stelde Vlaams minister van Onderwijs Demir de basisbekwaamheden voor. Ze rusten op drie pijlers. De leerstof zelf beheersen (niet alleen weten hoeveel zeven keer acht is, maar waarom een kind daarover struikelt). Weten hoe kinderen leren (een les zo opbouwen dat je iets voordoet, samen oefent en pas dan loslaat). En overweg kunnen met een klas, door duidelijke regels en routines te hanteren om de leertijd te maximaliseren. Samen moeten ze de overgang van opleiding naar klas minder bruusk maken. Want net daar haken veel starters af.
Geen verrassing, wel een bevestiging
Voor de lerarenopleidingen van Thomas More is die aankondiging geen verrassing, maar een bevestiging. Sinds 2023 investeert de hogeschool al een miljoen euro uit eigen middelen in "Klaar voor de Klas". Aan de basis ligt onderzoek, samen met het Expertisecentrum Onderwijs en Leren, naar wat echt werkt in de klas. Daaruit groeide een curriculum rond drie samenhangende bouwstenen: diepgaande vakexpertise, effectieve didactiek en krachtig klasmanagement. Docenten werden bijgeschoold, curricula herwerkt en de samenwerking met partnerscholen aangescherpt. Net de drie domeinen die nu ook in de nieuwe Vlaamse kaders centraal staan. Koen Geenen, unitmanager lerarenopleiding Thomas More Kempen:
"De basisbekwaamheden bevestigen waar we al een tijd op inzetten. Een sterke leraar combineert vakkennis met de durf om zichzelf te blijven bijsturen. Daar leiden we voor op. Niet alleen om dag één te overleven, maar om een hele loopbaan te groeien."
Kennisrijk aan de slag
Lotte studeert af aan de lerarenopleiding kleuteronderwijs op Campus Vorselaar. In de opleiding leerde ze om kennisrijk aan de slag te gaan in het kleuteronderwijs. En tijdens haar stage bracht ze dat in de praktijk. Al had ze eerst haar bedenkingen. Lotte:
"Ik dacht echt: we gaan kinderen doodslaan met kennis. Maar zodra we ons erin verdiepten, zag ik: dit kan zoveel betekenen voor kinderen."
Startend vanuit de minimumdoelen ging Lotte kennisrijk aan de slag met de kleuters. Gedragen door hoge verwachtingen, een van de basisbekwaamheden. "In het begin ging dat in tegen iedereen die zei dat het te moeilijk zou zijn. Ik heb het toch gedaan. Met voldoende kennis op mijn eigen niveau en wetend hoe ik het effectief kon overbrengen op kleuters, draaide het vanuit die hoge verwachtingen eigenlijk heel goed uit." Dat het beklijfde, bleek bij de kleuters zelf: ze pikten de leerstof op en gingen er spontaan mee verder, ook als Lotte niets vroeg. En het bleef niet bij een stageopdracht. Vrije basisschool De Wingerd nam haar aanpak over in de hele kleuterafdeling.
(lees verder onder de foto)
Klaar voor de klas, ook op stage
En dan Janne. Vijf jaar lang stond ze als kampleidster tussen maatschappelijk kwetsbare kinderen. Die brachten haar bij het onderwijs. Ze koos voor de educatieve bachelor Leraar Lager Onderwijs op Campus Mechelen. In de opleiding kreeg ze een stevige basis in effectieve didactiek en klasmanagement. En op stage kon ze die meteen toepassen.
Die stage liep ze bij A-HA! in Kontich, een inspiratieschool die door de Vlaamse overheid erkend wordt voor het delen van haar expertise. Daar zag ze het effectieve lesgeven dat de minister nu vastlegt, dagelijks in de praktijk. Een vast herhalingsmoment 's ochtends. Schoolbrede routines, van de eerste kleuterklas tot het zesde leerjaar identiek. En een vaste didactische opbouw. "De leerkracht doet het eerst zelf voor, dan samen met de groep, dan oefenen de kinderen per twee, dan alleen. Stapsgewijs steeds meer loslaten." Die opbouw moest ze op stage vaak zelf vormgeven. Janne:
"Ik kreeg de onderwerpen en de doelen en moest de leerstof zelf uitwerken. Welke stappen, welke oefeningen. In het begin was dat spannend, maar het hele team was er mee bezig, dus ik stond er nooit alleen voor."
Precies wat de basisbekwaamheden vragen: een les doelgericht kunnen opbouwen, afgestemd op waar de leerlingen staan. Dat het werkt, bleek bij haar sollicitatie. Vanaf september staat ze voor haar eigen klas in het vijfde leerjaar, in een school die nauw samenwerkt met het Expertisecentrum Onderwijs en Leren van Thomas More. Ze werd vlot aangeworven, net omdat ze al mee is met effectieve didactiek en klasmanagement en dat op stage heeft kunnen oefenen. Met andere woorden: ze wordt als basisbekwaam beschouwd. "Nu ligt de eindverantwoordelijkheid bij mij. Da's een hele stap, maar ik heb ook vertrouwen dankzij alles wat ik in mijn stages heb geleerd."
Startbekwaam zijn
Wanneer is een beginnende leraar nu écht klaar om te starten? Lotte en Janne herkennen veel van wat Demir benoemt. "Het meeste heb ik onder de knie", zegt Janne. "Maar er is altijd nog iets om op te zoeken of te herhalen. En door te herhalen blijven zaken beter hangen."
Lotte ziet vooral de kracht van afstemming. "Kinderen worden vaak onderschat, het zijn sponzen. Nu komt een onderwerp als de boerderij in zowel de eerste als de derde kleuterklas aan bod. Stem je dat op elkaar af, dan kun je veel dieper gaan." En startbekwaam zijn betekent voor haar niet dat je uitgeleerd bent. "Ik heb een rugzak vol kennis en ideeën. Maar als leraar moet je ook willen blijven leren, tot het einde van je loopbaan."
Joke De Puysseleir, unitmanager lerarenopleiding Thomas More Mechelen & Antwerpen: "Niemand is op dag één volledig klaar. Ook Lotte en Janne niet, en dat hoeft ook niet. Startbekwaam betekent: alles in huis hebben om te beginnen en genoeg goesting om te blijven leren."
Hannelore Van Hove