Wat we als laatste opgeven
(een brief van algemeen directeur van de Thomas More-hogeschool Stijn Coenen)
Bijna vier weken, beste collega's. Zo lang gaat bij ons nu elke ochtend de eerste les van start. Met fietsenstallingen die vollopen. De poetsploeg die als eerste het licht aandoet. De witte schorten in onze labo’s. De beamer die een beetje bokt. De student die na de les vraagt “mag ik nog één minuut”. Overleg dat uitloopt. Gewone dingen. Doodnormale dingen.
In Lviv start de les ook elke ochtend. Alleen is het daar elke dag afwachten waar ze eindigt. In het lokaal. Of in een schuilkelder.
Levenskracht
Vorige week reisde ik mee met het humanitaire konvooi van Stad Mechelen naar Lviv, haar zusterstad in Oekraïne. De stad nodigde me uit als algemeen directeur van Thomas More. Ingaan op die uitnodiging was een persoonlijke keuze. Ik wilde zelf zien, horen en voelen wat ik tot dan alleen las. In deze brief probeer ik dat te vertalen naar hier. Onvolmaakt, ongetwijfeld.
Het eerste wat Lviv me leerde, duurde één minuut. Mag ik nog één minuut?
Elke dag stopt er aan het stadhuis van Lviv een stoet met de kisten van gesneuvelde soldaten. Op dat moment valt de stad stil en dat één volle minuut lang. Mensen blijven staan en sommigen zag ik zelfs midden op straat op hun knieën vallen. Haar burgemeester Andrij Sadovij staat er elke dag om afscheid te nemen van inwoners die aan het front hun leven gaven. Elke dag. Ik vroeg hem hoe hij dat volhoudt. “Het is aan mij, het is mijn job om mensen te blijven inspireren.” Elke dag. Al bijna 5 jaar lang.
En de andere 1.439 minuten van die dag? Dan leeft de stad. Terrassen lopen vol. Studenten trekken naar de campus. Docenten staan voor hun klas. Bestuurders tekenen al aan hun universiteit van na de oorlog. Rouwen en bouwen, in dezelfde straat. Het is een bijna surrealistische combinatie van verdriet en levenskracht. Niemand wacht op betere tijden.
Veerkracht
Resilience. Onze Vlaamse Veerkracht. Het woord staat in onze strategie, in mijn eigen beleidsnota’s. Misschien gebruik ik het te vaak. Te vlot en te vlug. Het is haast een modewoord. Maar kan je het alleen? En kan je het leren, vroeg ik me af. Als algemeen directeur, maar zeker ook als Stijn.
In Lviv kreeg die veerkracht voor mij een gezicht. Ze heet Anastasiia Diakivnych, is 29, komt uit Charkiv en leidt het simulatie- en trainingscentrum van de School of Medicine van Unbroken. Dat is een grootschalig humanitair ecosysteem dat gewonde militairen en burgers behandelt en revalideert. Ze studeerde geneeskunde, had amper praktijkervaring en begon zelf YouTube-filmpjes te maken. Veel mannen zijn naar het front. De oorlog gaf haar een kans. Ze greep ze. Dat is voor mij veerkracht en bovendien een prachtig voorbeeld van vrouwelijk leiderschap.
En ze doen het samen. De Franse psychiater Boris Cyrulnik, die als kind de Tweede Wereldoorlog overleefde, ontdekte dat wie terugveert bijna altijd iemand had die hem opving. Hij noemt hen tuteurs de résilience. Een tuteur is ook de steunstok waaraan een jonge of omgebogen boom rechtop groeit. De Amerikaanse psychologe Emmy Werner volgde 40 jaar lang kinderen die opgroeiden in moeilijke omstandigheden. Wie het later goed deed, had minstens één volwassene die in hem geloofde. Vaak: een leerkracht.
Draagkracht
Ik sprak er ook - bij onze partners, de Ukrainian Catholic University en de Ivan Franko Universiteit - met mensen die veel hebben moeten afgeven. Geliefden, hun huis, hun rust en zekerheid. Maar één ding houden ze vast: onderwijs. Het laatste wat ze loslaten. Het eerste waarmee ze heropbouwen.
Als onderwijs zelfs in oorlog overeind blijft, dan is het meer dan een opdracht. Het is een fundament. Dat fundament staat hier elke ochtend voor een klas. Het zit achter een balie, in een leslokaal, achter een scherm. Het zijn de tuteurs van Cyrulnik, de leerkracht van Werner. Het zijn jullie.
Ook bij ons is het een tijd van verandering. En ik weet: die weegt, want het waait. Lviv daarnaast leggen zou oneerlijk zijn. Wel probeer ik, in alle nederigheid, iets mee te nemen van Anastasiia en Andrij. Om richting te geven en overeind te houden wat ertoe doet. Wat jullie elke dag doen.
Lviv zit trouwens in onze lokalen. Oekraïners vormen bij Thomas More de tweede grootste groep internationale studenten. Ook zij hebben iemand aan het front. Misschien ben jij zelfs hun tuteur. Wat daar gebeurt, mogen we nooit normaal gaan vinden. Wat hier gebeurt, nooit vanzelfsprekend.
Wat we als laatste opgeven? Onderwijs. Daar. En hier.
Morgenvroeg doet de poetsploeg de lichten weer aan. Doodnormaal?
Stijn
Stijn Coenen